مصطفى النوراني الاردبيلي
236
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
گرم گرد آن است و بهطور تنتور سى قطره تا 70 قطره در شبانهروز مىباشد و عصاره مايع آن 20 قطره تا 30 قطره در 24 ساعت داده مىشود . ميوه من مقوى معده بوده اشتها را زياد مىكند ، جهت رفع اسهال و قطره قطره آمدن پيشاب توصيه شده است . نوشيدن شربت من با شكر جهت سردرد شديد نافع است ، ضماد گوشت ميوه من جهت اورام سخت و باد سرخ تجويز مىشود . نوع كوهى من كوچكتر از بستانى و قابضتر از سنجد بوده ، از قى و خونريزى معدى جلوگيرى مىكند ، در بجنورد به من دولانا گويند . « 1 » هر يكصد گرم زالزالك 77 كالرى ( 78 گرم ) آب ، 6 / 0 گرم پروتئين ، 3 / 0 گرم چربى ، 18 گرم مواد گلوسيدى ، 1 / 2 گرم سلولز ، 72 ميلىگرم آهن ، 1180 ميلىگرم ويتامين A و 19 ميلىگرم ويتامين C و مقدارى ويتامينهاى گروه ب دارد . زالزالك كمى قابض است و از نظر داشتن ويتامين C ارزش دارد . سرخ وليك ميوه درختى است نزديك به زالزالك كه آن نيز اثر قابض و ضد اسهالى دارد و از جوشانده ميوه آن در آنژين به صورت غرغره استفاده مىكنند . زالزالك cr ataegusougcantha l . مانند گياه نسترن ، تمشك كمبود و سيب به تيره گياهى گلسرخيان تعلق دارد ، بلندى اين درخت به پنج متر و گاهى بيشتر مىرسد انشعابات شاخههاى آن درهم رفته ، ساقه آن پوست خاكسترى روشن دارد و برگهاى آن سبز رنگ با لبههاى بريده بريده است ، گلهاى زالزالك به رنگ سفيد و گاهى گلى روشن بوده ، بوى نسبتا نامطبوعى دارند ، ميوههاى گرد آن در پائيز مىرسند و به رنگ سرخ هستند . زالزالك يك ماده مهم دارويى است كه مصرف آن از قرنها پيش تا امروز براى درمان نقرس ورم حجاب حاجز خونروشها و ترشحات زنان توصيه شده است ، پوست ساقه آن را جهت رفع تب ، ميوه آن را جهت رفع اسهال و گلهاى آن را جهت تنظيم كار قلب و فشار خون به كار بردهاند ، همچنين زالزالك جهت تسكين تشنجات عصبى ، آرتريواسكلروز ، آنژين سينهاى و جلوگيرى از چاقى استعمال شده است ،
--> ( 1 ) - زبان خوراكيها ، ج 1 ، ص 198 .